بنام خدا

بايسته هاى بسيج ۳
(اخلاق شايسته)
** اخلاص
قرآن :
گفت: به عزتت سوگند كه همه آنان را گمراه خواهم كرد، مگر بندگان خالص تو از ميان آنان را.
حديث :
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : اى ابوذر! بايد در هر كارى انگيزهاى نيكو داشته باشى، حتى در خوابيدن و خوردن.
۲. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: هيچ بندهاى چهل بامداد براى خدا اخلاص نورزيد، مگر آنكه چشمههاى حكمت از دلش به زبانش جارى شد.
۳. امام على عليه السلام: ارزشمندترين مؤمنان از نظر باورهاى دينى كسى است كه داد و ستد و خشم و خشنودىاش براى خدا باشد.
۴. المناقِب: زمانى كه امير مؤمنان، عمرو بن عبد وُدّ را در چنگ خود، گرفتار كرد، او را نكشت. جمعى، زبان به نكوهش علىعليه السلام گشودند. حذيفه به دفاع از او برخاست . پيامبرصلى الله عليه وآله فرمود: «آرام باش اى حذيفه ! به زودى على علّت درنگ خود را خواهد گفت».آن گاه، علىعليه السلام عمرو را كُشت. وقتى برگشت، پيامبرصلى الله عليه وآله علّت درنگش را جويا شد. گفت: «او مادرم را دشنام داد و به صورتم آب دهان انداخت و من ترسيدم اگر او را بكشم، براى دلخوشى خودم باشد . از اين رو، رهايش كردم تا خشمم فرونشيند. سپس او را به خاطر خدا كشتم».
۵. فاطمه عليها السلام: هر كه عبادت ناب و خالصانه خود را به درگاه خدا فرا برَد، خداوند، بهترين كارى را كه به صلاح اوست، برايش فرو فرستد.
۶. امام صادق عليه السلام: عمل خالص، آن است كه نخواهى كسى جز خداىU ، تو را بر انجام دادن آن بستايد.
۷. بحار الأنوار: در داستان موسى و شعيبعليهما السلام آمده است: زمانى كه موسى نزد شعيب رفت، شعيب، آماده خوردن شام بود. پس به موسى گفت: اى جوان! بنشين شام بخور. موسى گفت: پناه بر خدا!
شعيب گفت: چرا؟ مگر گرسنه نيستى؟ موسى گفت: چرا؛ امّا مىترسم اين پاداشِ آبى باشد كه به دخترانت دادم. من از خاندانى هستم كه اگر همه زمين پُر از طلا شود، كمترين كار آخرت را به آن نمىفروشيم. شعيب گفت: اى جوان! به خدا اين پاداش آن كار تو نيست؛ بلكه عادت ما و پدران ما، ميهماننوازى و اطعام است.
در اين هنگام، موسى نشست و شام خورد.
** توكل
قرآن :
كسى كه تقوا (و پارسايى) پيشه كند، خداوند راهى براى بيرون شدن (از گرفتاريها )برايش فراهم كند و او را از راهى كه گمان نمىبرَد، روزى دهد؛ و كسى كه بر خدا توكلّ نمايد، او برايش بس است.
حديث :
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: هركه دوست دارد نيرومندترينِ مردم باشد، بايد به خدا توكّل كند.
۲. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: هر كه به خدا توكّل كند، خداوند، هزينه او را كارسازى مىكند و از جايى كه گمان نمىبَرد، به او روزى مىرساند.
۳. جبرئيلعليه السلام - در پاسخ به سؤال پيامبرصلى الله عليه وآله از او درباره تفسير توكّل بر خداوند -: دانستن اين مطلب است كه مخلوق، نه زيانى مىزند و نه سودى مىرساند، نه مىدهد و نه جلوگيرى مىكند، و نااميدى از خلق است. هرگاه بنده چنين باشد، ديگر براى احدىجز خداوند، كار نمىكند و اميد و بيمش از كسى جز خداوند نيست، و چشم طمع به هيچ كس جز خدا ندارد. اين است معناى توكّل.
۴. امام علىعليه السلام : ريشه نيرومندى دل، توكّل به خداست.
۵. امام جوادعليه السلام: اعتمادِ به خداوند متعال، بهاى هر چيز گرانى است و نردبانِ رسيدن به هر بلندايى.
** ايثار
قرآن :
و (آنها را) بر خود مقدّم مىدارند، هرچند خودشان نيازمند باشند، و كسانى كه از آزمندى نفس خود در امان مانند، آناناند كه رستگاراناند.
حديث :
۱. امام على عليه السلام : بهترينِ مؤمنان، آن كسى است كه از جان و خانواده و دارايى خود، (در راه خدا) بيشتر مايه بگذارد.
۲. الكافى - به نقل از على بن سويد سائى، از امام كاظمعليه السلام -: به او (امام كاظمعليه السلام) گفتم: مرا اندرز ده فرمود: «تو را به پرواى الهى سفارش مىكنم». سپس سكوت كرد. من از تنگدستىام به او شكوِه كردم و گفتم: به خدا سوگند، لباس بر تن نداشتم، به طورى كه ابو فلان، دو جامهاى را كه بر تن خود داشت، درآورد و به من پوشاند! حضرت فرمود: «روزه بگير و صدقه بده».
گفتم: از همان اندكْ كمكى كه برادرانم به من مىكنند، صدقه بدهم؟ فرمود: «آنچه را كه خداوند به تو روزى كرده است، صدقه بده، هر چند خودت بدان محتاج باشى».
** زهد
۱. امام على عليه السلام : زهد، كميابترينِ چيزها و ارزشمندترين چيزى است كه آدمى مىشناسد. همگان آن را مىستايند؛ ولى بيشتر مردم، آن را وا مىنهند.
۲. امام على عليه السلام : زهد، خوى پرهيزگاران است و سرشتِ توبهكنندگان.
۳. امام على عليه السلام : دل از دنيا بر كَن، تا خداوند تو را به عيبها و زشتيهاى آن بينا كند، و غافل مباش؛ زيرا كه تو بىمراقب نيستى.
۴. امام على عليه السلام : هرچه در دنيا از دست دهى، غنيمتى براى توست.
۵. امام باقرعليه السلام : حلوايى از آرد و خرما خدمت امير مؤمنان على بن ابى طالبعليه السلام آورده شد. حضرت از خوردن آن خوددارى ورزيد. گفتند: آيا آن را حرام مىدانى؟ فرمود: «نه؛ امّا مىترسم نفْسم به آن علاقهمند شود و به دنبال آن بروم». سپس اين آيه را تلاوت كرد: «شما بهرههاى پاكيزه خود را در زندگى دنيايتان برديد و از آنها بهرهمند شديد».
۶. امام صادق عليه السلام : همه خير در يك خانه نهاده شده و كليد آن، بىاعتنايى به دنيا قرار داده شده است.
۷. بحار الأنوار - به نقل از سويد بن غفله -: بعد از آنكه با امير مؤمنان، بيعت خلافت بسته شد، خدمت ايشان رسيدم. تنها در اتاق خود بر بوريايى كوچك نشسته بود. گفتم: اى اميرمؤمنان! بيت المال در اختيار توست و من در اتاق تو اثاثى كه براى هر خانهاى لازم است، نمىبينم؟
حضرت فرمود: «اى پسر غفله! آدم خردمند براى خانهاى كه بايد تركش نمايد، اثاث فراهم نمىكند. ما را سراى امنى است كه بهترين متاع خود را به آن منتقل كردهايم وخود نيز به زودى آن جا مىرويم».
** همت بلند
۱. امام علىعليه السلام: بهترينِ همّتها، بلندترينِ آنهاست.
۲. امام على عليه السلام: هرگاه در طلب چيزى بر مىآيى، بلنْد همّت باش.
۳. امام على عليه السلام : بردبارى و وقار، دو همزادند كه مولود بلندْ همّتىاند.
۴. امام سجّادعليه السلام: (خدايا!) از شهادت دادن، عادلانهترينِ آن را و از عبادت، با نشاطترينِ آن را... و از همّت، عالىترينِ آن را از تو مىخواهم.
** مروت
۱. امام على عليه السلام : مردانگى، نامى است كه همه فضايل و محاسن را در بر مىگيرد.
۲. امام حسنعليه السلام - در پاسخ به سؤال درباره معناى جوانمردى: حفظ دين و عزّت نفس و نرمش و مداومت بر نيكى و احسان و گزاردن حقوق و دوستى نمودن با مردم است.
** شجاعت
قرآن :
(پيامبران الهى) همان كسانى هستند كه پيامهاى خدا را ابلاغ مىكنند و از هيچكس جز خدا بيم ندارند.
حديث :
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: بدان كه خداوند، ديده تيزبين به هنگام در رسيدن شهوتها و عقل كامل به هنگام فرود آمدن شبهات را دوست دارد. همچنين خداوند، بخشش را -گرچه به چند دانه خرما باشد و دلاورى را -گرچه به كُشتن مارى باشد دوست دارد.
۲. امام على: شجاعت مرد، به قدر همّت اوست و غيرتش، به قدر تن ندادن او به ذلّت.
۳. امام حسنعليه السلام - در پاسخ به اين سؤال كه شجاعت چيست؟ -: ايستادگى در برابر هماوردان و پايدارى در نبرد است.
** قوّت
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : «خداوند - تبارك و تعالى - مؤمن ضعيفى را كه هيبت و صلابت ندارد، دشمن مىدارد». (سپس) فرمود: «او (مؤمن ضعيف)، كسى است كه نهى از منكر نمىكند».
۲. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: مؤمنِ نيرومند، بهتر و نزد خدا محبوبتر از مؤمن ناتوان است؛ گرچه در هر يك، خيرى است. براى به دست آوردن آنچه برايت سودمند است، سرسختانه بكوش و از خدا يارى بخواه و ناتوان مباش، و اگر دچار مشكلى شدى، مگو: «اگر چنين مىكردم، چنين و چنان مىشد»؛ بلكه بگو: «اين، تقدير خدا بود و هرچه خدا بخواهد، همان مىشود»؛ زيرا «اگر» گفتن، راه را براى كار شيطان مىگشايد.
۳. امام على عليه السلام : هر كه كار كند، نيرومندتر شود و هر كه در كارْ كوتاهى ورزد، بر ضعف و سستى او (در كارها) افزوده شود.
۴. امام صادقعليه السلام : همانا نيروى مؤمن، در دل اوست. مگر نه اين است كه مىبينيد بدنى ضعيف و پيكرى نحيف دارد و با اين حال، شب را به عبادت مىگذراند و روز را روزه مىگيرد؟
** قاطعيت
۱. امام علىعليه السلام : فرمان خداى پاك را تنها كسى مىتواند اجرا كند كه سازشكار نباشد و نيرنگ نزند و آزمنديها او را نفريبد.
۲. امام على عليه السلام : به جان خودم سوگند كه در جنگيدن با كسى كه در برابر حق بِايستد و در گمراهى فرو رود، هرگز مسامحه و سستى روا نمىدارم.
۳. امام صادق عليه السلام : مبادا در اجراى فرمان خدا سستى كنيد كه هر كس در اجراى فرمان خداوند، سستى روا دارد، خداوند در روز رستاخيز، او را خوار گردانَد.
** استقامت
قرآن :
* پس همان گونه كه فرمان يافتهاى، استقامت بورز، و نيز هر كس با تو روى به سوى خداوند آورده است (، استقامت ورزد).
* ستقامت كن، همانگونه كه فرمان يافتهاى، و از هوسهاى آنان پيروى مكن.
* بىگمان، كسانى كه گفتند: پروردگار ما اللَّه است، سپس پايدارى نمودند، فرشتگان بر آنها فرود آيند (و گويند )كه مترسيد و اندوهگين نشويد، و شما را مژده باد به بهشتى كه (در دنيا) به شما وعده داده مىشد. ما دوستان و ياران شما در زندگى دنيا و آخرت هستيم و هر چه دلهايتان بخواهد، (در بهشت )براى شماست، و هرچه خواستار باشيد، در آنجا خواهيد داشت.
حديث :
۱. امام علىعليه السلام: گفتم: اى پيامبر خدا! مرا سفارشى فرما. فرمود: «بگو: "پروردگار من خداست" و آن گاه (بر اين گفته)، ايستادگى كن».
من گفتم: پروردگار من خداست و توفيق، جز از خدا نخواهم، به او توكّل مىكنم و به سوى او باز مىگردم. پيامبر خدا فرمود: «علم، گوارايت باد، اى ابو الحسن، كه دانش را خوب نوشيدى و از آن، نيكو سيراب گشتى!».
۲. امام علىعليه السلام: بدانيد، كه خداى - تبارك و تعالى - از بندگان بىثبات و دَمدَمى مزاج خود، نفرت دارد. پس، از حق و ولايت اهل حق (ائمه اطهارعليهم السلام) دور نشويد؛ زيرا كسى كه ديگران را به جاى ما برگزيند، هلاك مىشود.
۳. امام علىعليه السلام : هر كس با استقامت همراه باشد، سلامتى از او جدا نخواهد شد.
۴. امام صادقعليه السلام: مؤمن در دين، نيرومند است... نيكرفتارى در استقامت و پايدارى.
** تحمل سختى
۱. امام على عليه السلام : برترينِ كارها، كارى است كه خود را بر انجام دادن آن به سختى وادارى.
۲. امام على عليه السلام : پاداش كار، به اندازه رنج و زحمتى است كه دارد.
۳. امام على عليه السلام : با رنج بسيار است كه درجات رفيع و آسايش هميشگى به دست مىآيد.
۴. امام على عليه السلام: قلب دوستدار خدا، خستگى براى خدا را بسيار دوست دارد و قلب بىخبر از ياد خدا، آسايش را دوست دارد. پس اى آدميزاد! گمان مبر كه مقام والاىِ نيكى را بى سختى به دست مىآورى؛ زيرا حق، سنگين و تلخ است و باطل، سبُك، شيرين و سست.
۵. امام على عليه السلام : بزرگواريها با دشوارى به دست مىآيند، و مزد و ثواب، با رنج.
** آرامش
قرآن :
اوست كه اطمينان و آرامش را در دلهاى مؤمنان، فرو فرستاد تا ايمانى بر ايمانشان بيفزايند، و سپاهيانِ آسمانها و زمين، از آنِ خداوند است؛ و خداوند، همواره دانا و حكيم است.
حديث :
۱. امام باقرعليه السلام - در تفسير سخن خداى تعالى: «اوست كه اطمينان و آرامش را در دلهاى مؤمنان فرو فرستاد...» -: آن آرامش، ايمان است.
۲. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: نيكوترين زيور مرد، آرامش همراه با ايمان است.
** ميانه روى
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : هيچگاه بندهاى بر شناخت خود از دينش نيفزود، مگر اينكه بر ميانهروى او در عملش افزوده گشت.
۲. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : همانا اين دين، استوار است. پس با ملايمت در آن وارد شويد و عبادت خدا را بر بندگان خدا تحميل نكنيد كه در آن صورت، به سوارِ درماندهاى مىمانيد كه نه سفرى را پيموده و نه مَركبى (با نشاط )به جا گذاشته است.
۳. امام صادق عليه السلام: خداوندU، ميانهروى را دوست دارد.
ر.ك: افراطيگرى، ص 161
** امانت دارى
قرآن :
و (از ويژگيهاى اهل ايمان اين است كه) آنان امانتها و پيمان خود را مراعات مىكنند.
حديث:
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: به نماز و روزه و حج و بخشش و نالههاى شبانه زياد آنها نگاه نكنيد؛ بلكه به راستگويى و امانتدارى آنها بنگريد.
۲. امام علىعليه السلام: به كسى كه تو را امين قرار داده است، خيانت مكن، هرچند او به تو خيانت كرده باشد و راز او را فاش مساز، اگرچه او راز تو را فاش ساخته باشد.
۳. امام باقرعليه السلام: سه چيز است كه خداوندU، دست هيچ كس را در آنها باز نگذاشته است: برگرداندن امانت به نيكوكار و بدكار؛ وفا كردن به عهد با نيكوكار و بدكار؛ و نيكى كردن به پدر و مادر، خوب باشند يا بد.
۴. امام صادقعليه السلام: ببين علىعليه السلام به سبب چه چيز، آن منزلت را نزد پيامبر خدا پيدا كرد، از همان پيروى كن. همانا علىعليه السلام با راستگويى و امانتدارى، آن مقام را نزد پيامبر خدا يافت.
۵. امام صادقعليه السلام: اگر ضارب و قاتل علىعليه السلام (هم) مرا امين بشمارد و از من خيرخواهى كرده و با من مشورت كند و من امانتش را بپذيرم، آن را به او باز خواهم گرداند.
** تولى وتبرا
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: استوارترين دستاويز ايمان، دوستى در راه خدا و دشمنى در راه خداست.
۲. پيامبر خداصلى الله عليه وآله - (هنگامى كه از خداوند متعال پرسيد: )پروردگارا! كداميك از بندگان نزدت محبوبترند؟» فرمود -: «كسانى كه در راه من با يكديگر دوستى مىكنند و چنان براى (شكستن )حرمتهايم خشمگين مىشوند كه پلنگ سركش، خشمگين مىشود».
۳ پيامبر خداصلى الله عليه وآله : بالاترين ايمان، اين است كه دوستى و دشمنىات براى خدا باشد و زبانت را در ذكر خدا به كارگيرى و آنچه براى خود دوست دارى، براى مردم نيز دوست داشته باشى و آنچه را بر خود نمىپسندى، بر مردم نيز نپسندى و به نيكى سخن گويى يا خاموش بمانى.
۴. امام على عليه السلام : دين، درختى است كه ريشه آن، يقين به خداست و ميوهاش، دوستى كردن و دشمنى ورزيدن براى خدا.
166. امام صادق عليه السلام : هر كس دوستى و دشمنىاش براى دين نباشد، دين ندارد.
** راستگويى
قرآن :
اى كسانى كه ايمان آوردهايد! از خدا پروا كنيد و با راستگويان باشيد.
حديث:
۱. امام علىعليه السلام: راستى، محكمترين ستون ايمان است.
۲. امام صادقعليه السلام: فريب نماز و روزه مردم را نخوريد؛ زيرا آدمى، گاه چنان به نماز و روزه خو مىكند كه اگر آنها را ترك گويد، احساس ترس مىكند؛ بلكه آنان را به راستگويى و امانتدارى بيازماييد.
** حقگويى
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : هان ! مبادا ترس از مردم، مانع از آن شود كه كسى حق را بداند و نگويد. بدانيد كه برترين جهاد، سخن حقّى است كه در برابر فرمانرواى ستمگر گفته شود.
۲. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: هيچ صدقهاى نزد خداوندU، محبوبتر از گفتن حق نيست.
۳. امام علىعليه السلام : نزديكترينِ بندگان به خداى متعال، حقگوترينِ آنهاست، هر چند به زيانش باشد، و عمل كنندهترينِ آنهاست به حق، هر چند برخلاف ميلش باشد.
** رازدارى
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : فاشكردن راز برادرت، خيانت است. پس، از اين كارْ دورى كن.
۲. امام علىعليه السلام: پيروزى با دورانديشى به دست مىآيد و دورانديشى، با رايزنى و رايزنى، با رازدارى.
۳. امام علىعليه السلام: سينه خردمند، صندوقچه راز اوست.
۴. امام علىعليه السلام: موفّقترين كارها، كارىاستكه با رازدارىِ كامل انجام شود.
۵. امام صادقعليه السلام: راز تو جزئى از خون توست. پس نبايد كه در رگهاى غير تو جريان يابد.
۶. امام صادقعليه السلام: دوستت را از راز خود، آگاه مكن، مگر بر رازى كه اگردشمن از آن آگاه شود، نتواند به تو زيانى رساند؛ زيرا دوست نيز ممكن است كه روزى دشمن شود.
۷. امام جوادعليه السلام: آشكار كردن چيزى پيش از آنكه استوار گردد، موجب تباهى آن مىشود.
** انصاف
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله - در سفارش به ابن مسعود -: از جانب خود به مردم، حق بده و با انصاف باش و نسبت به آنان، خيرخواه و مهربان باش؛ زيرا اگر چنين بودى و خداوند بر مردم سرزمينى كه تو در آن بهسر مىبرى، خشم گرفت و خواست بر آنان عذاب فرو فرستد، به تو نگاه مىكند وبه خاطر توبه آن مردم، رحم مىكند. خداى متعال مىفرمايد: «و پروردگار تو (هرگز) بر آن نبوده است كه شهرهايى را كه مردمش اصلاحگرند، به ستمى هلاك كند».
۲. امام علىعليه السلام: انصاف، برترينِ فضايل است.
۳. امام على عليه السلام: مؤمن، بر آنكه با او دشمنى مىورزد، ستم نمىكند و در راه آنكه دوستش دارد، دست به گناه نمىزند.
۴. امام على عليه السلام : بزرگترين ثواب، ثواب انصاف و دادگرى است.
۵. امام علىعليه السلام: نظام و رشته دين، دو خصلت است: انصاف داشتن، و يكسانى و يكرنگى با برادران.
۶. امام صادقعليه السلام: دعوت كردن برادران به رعايت انصاف، از انصاف به دور است.
** اظهار دوستى
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: اساس عقل، پساز ايمان به خداىU، دوستىبا مردم است.
۲. امام علىعليه السلام: با اظهار دوستى، دوستى پديد مىآيد.
۳. امام علىعليه السلام: هركه با مردم الفت بگيرد، دوستش خواهند داشت و هركه با مردم دشمنى ورزد، منفور آنان مىشود.
۴. امام باقرعليه السلام: باديهنشينى از قبيله بنى تميم نزد پيامبرصلى الله عليه وآله آمد و به ايشان گفت: سفارشى به من كن. از جمله سفارشهاى حضرت به او اين بود: «با مردم،اظهار دوستى كن، تا دوستت بدارند».
** حُسن خلق
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : بهترينِ مؤمنان، خوشخوترينِ آنهاست.
۲. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : اسلام، خوشخويى است.
۳. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : خداى سبحان، مكارم اخلاق را سبب پيوند ميان خود و بندگانش قرار داده است. پس، هريك از شما را همين بس كه به خويى كه متّصل به خداست، چنگ آويزد.
۴. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: خداوند متعال، زيباست و زيبايى را دوست مىدارد، خويهاى والا را دوست دارد و خصلتهاى پست را ناخوش مىدارد.
۵. پيامبر خداصلى الله عليه وآله : نيكخويى، خير دنيا و آخرت را از آنِ خود كرده است.
۶. امام على عليه السلام: اى كميل ! به خانواده خود فرمان ده كه در روز، در پى كسب مكارم اخلاق باشند و در شب، نياز كسى را كه خفته است، بر آورند.
۷. امام علىعليه السلام: اگر هم به بهشت، اميد (و باور )نمىداشتيم و از دوزخ، نمىهراسيديم و پاداش و كيفرى در ميان نمىبود، باز شايسته بود كه در طلب مكارم اخلاق برآييم؛ زيرا كه راه پيروزى را مىنمايانَد.
۸. امام حسنعليه السلام: همانا نيكترين نيكويى، خوى نيكوست.
۹. امام باقرعليه السلام: كاملترينِ مؤمنان، خوشخوترينِ آنهاست.
۱۰. امام صادق عليه السلام - در پاسخ به پرسش از حدّ و معناى حُسن خُلق -: حُسن خلق اين است كه نرمخو و مهربان باشى، گفتارت را پاكيزه نمايى و بابرادرت با خوشرويى برخورد كنى.
۱۱. الكافى - به نقل از ابن محبوب، از يكى از ياران امامصادقعليه السلام : به ايشان (امام صادقعليه السلام) گفتم: حدّ خوشخويى چيست؟
فرمود: «در رفتارت افتادگى كنى، سخنت را شيرين نمايى، و برادرت را با روى گشاده ديدار كنى».
** فروتنى
قرآن :
اى مؤمنان! هركس از شما از دين خود (اسلام) برگردد،(بداند كه )خداوند، به زودى گروهى را خواهد آورد كه آنان را دوست دارد و آنان نيز او را دوست دارند. (اينان) با مؤمنان، مهربان و فروتناند و با كافران، سختگيرند.
حديث :
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: خوشا به حال كسى كه براى خداى متعالْ فروتنى كند، بىآنكه او را كاستىاى باشد، و خود را ذليل گردانَد، بىآنكه او را خوارىاى باشد!
۲. امام علىعليه السلام - در توصيف فرشتگان -: خداوند، آنها را در جاى خود،امين وحى خويش گردانيد و آنان را وا داشت تا امانتهاى امر و نهى خود را به رسولان برسانند ... و دلهايشان را در پوششى از تواضع، خشوع و آرامش درآورد.
۳. امام علىعليه السلام: بر تو باد فروتنى؛ زيرا كه آن، از بزرگترينِ عبادتهاست.
۴. امام رضاعليه السلام - در پاسخ ابن جهم كه پرسيد: حدّ و مرز تواضع كه هرگاهبنده آن را به كار بندد، فروتن است، چيست؟ -: فروتنى درجاتى دارد: يكى از آنها اين است كه انسان، اندازه خود را بشناسد و با سلامتِ نفس، خود را در آن جايگاه قرار دهد. دوست داشته باشد با مردم همان گونه رفتار كند كه انتظار دارد با او رفتار كنند. اگر بدى ديد، آن را با خوبى جواب دهد، خشم خود را فرو خورَد و از مردم، درگذرد كه خداوند، نيكوكاران را دوست دارد.
** سرفرازى
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: «هر كه نزد توانگرى رود و از سرِ چشمداشت به آنچه اودارد، در برابرش كُرنش كند، دو سومِ دينش از بين برود».
سپس فرمود: «سراسيمه نشو! چنين نيست كه هركس از شخص خدمتگزارى به چيزى برسد و بدين سبب، او را احترام و تجليل كند، لزوماً دو سومِ دينش از بين مىرود؛ بلكه ببين كهآيا قصدش از اين كُرنش، پاداش الهى است يا مىخواهد براى به دست آوردن چيزى از دارايىاش او را فريب دهد».
۲. امام علىعليه السلام: چه نيكوست فروتنى توانگران در برابر تهيدستان، به قصد رسيدن به اجر خداوند، و نيكوتر از آن، بىاعتنايى و سرفرازى درويشان است در برابر توانگران، از سرِ اعتماد به خداوند.
** بيم نداشتن از غير خدا
قرآن :
* (پيامبران الهى) همان كسانى هستند كه پيامهاى خدا را ابلاغ مىكنند و از هيچ كس جز خدا بيم ندارند.
* همان كسانى كه بعضى به ايشان گفتند كه مردم (مشرك مكّه) براى (نبرد با )شما گِرد آمدهاند، از آنان بترسيد؛ امّا (اين خبر) بر ايمان آنان افزود و گفتند: خدا ما را بس است و او خوبْ كارسازى است.
حديث :
۱. پيامبر خداصلى الله عليه وآله: خوشا بر آنكه ترس از خدا، او را از ترس از مردم، بازداشته باشد!
۲. امام على عليه السلام : بدانيد كه امر به معروف و نهى از منكر، اجل كسى رانزديك نكرده و روزىِ كسى را نبُريده است.
** بيم نداشتن از ملامت مردم
قرآن :
اى مؤمنان! هركس از شما از دين خود (اسلام) برگردد، (بداند كه )خداوند، به زودى گروهى را خواهد آورد كه آنان را دوست دارد و آنان نيز او را دوست دارند. (اينان) با مؤمنان، مهربان و فروتناند و با كافران، سختگيرند. در راه خدا جهاد مىكنند و از سرزنش هيچ ملامتگرى نمىهراسند.
حديث :
۱. امام على عليه السلام : در راه خدا از سرزنش هيچ نكوهشگرى مترسيد كه او شما را در برابر هر كس كه بخواهد به شما گزندى برساند و ستمى روا دارد، محافظت مىكند.
۲. امام سجّاد عليه السلام - در پاسخ مردى كوفى كه نامهاى به ايشان نوشت و دربارهخير دنيا و آخرت جويا شد، نوشت -: به نام خداوند بخشنده مهربان! امّا بعد؛ كسى كه در راه خشنود كردن خدا از خشم مردم، پروايى نداشته باشد ، خداوند او را از كارهاى مردم، بىنياز گردانَد و خود كفايتش كند و هر كه براى جلب خشنودى مردم، خدا را به خشم آورد، خداوند او را به مردم وا گذارد. والسلام!
۳. امام هادىعليه السلام: هر كه آفريدگار را فرمان برَد، از خشم و ناخشنودى آفريده، پروايى به دل راه ندهد.
۴. الخصال - به نقل از ابوذر -: پيامبر خدا به من سفارش فرمود كه در راه خدا، از سرزنش هيچ سرزنشگرى نهراسم.
** هراس نداشتن از كمى همراهان
۱. امام على عليه السلام : اى مردم! در راه راست، به دليل شمارِ اندك رهروان آن، احساس تنهايى و ترس نكنيد؛ زيرا مردم بر سفرهاى گِرد آمدهاند كه سيرى آن، كوتاه و گرسنگىاش طولانى است.
** احساس تقصير
۱. امام علىعليه السلام: سپاسْ خدايى را كه سخنوران از ستايش وى ناتواناند و حسابگران، شمارش نعمتهايش را نتوانند و تلاشگران، از عهده اداى حقّ او برنيايند.
۲. امام علىعليه السلام: سپاسْ خدايى را كه گنهكاران نيز از بخشش او بهره مىبرند و فرمانبردارانِ كوشا نيز نمىتوانند كوچكترين نعمتش را پاس بگزارند.
۳. امام علىعليه السلام: هيچ كس -گرچه در به دست آوردن رضاى حق، حريصباشد و در اين راه تا جايى كه مىتواند بكوشد نمىتواند طاعتى را كه شايسته مقام خداوند سبحان است، به جاى آورد؛ ولى از حقوق واجب خداوند بر بندگانش اين است كه به اندازه توانايى خويش، در خيرخواهى و نصيحت بندگانش بكوشند و براى برقرارى حق در ميان خودشان هميارى كنند.
۴. امام كاظمعليه السلام: همواره بكوش و زنهار كه خود را در پرستش خداى. بىتقصير مدانى؛ زيرا خداوند، آن گونه كه شايسته پرستش است، پرستش نمىشود.