درگذشت شیخ طوسی(ره)

بنام خدا

درگذشت شیخ طوسی(ره)

 

 

 

ولادت

محمد بن حسن طوسی در ماه رمضان سال 385 ق در خانه ای محقّر، اما سرشار از نور ایمان پا به عرصه وجود گذاشت. زادگاه وی شهر طوس بود و تا سال 408 ق در این شهر اقامت کرد و در طول این مدت مقدمات علوم متداول در آن عصر را آموخت و در اوایل جوانی از نام آوران عرصه فرهنگ و ادب و فقه و اصول شد.

در محضر شیخ مفید

شیخ طوسی در 23 سالگی چون محیط کوچک طوس را برای پیش رفت شایان و سیر کمالات معنوی تنگ دید، به منظور استفاده کامل و درک محضر استادان بزرگ و نامی آن دوره به خصوص شیخ مفید و سیدمرتضی در سال 408 ق رهسپار بغداد شد. در آن زمان بغداد شهر علم بود و آوازه ای بلند داشت و حوزه درسی شیخ مفید دانشوران زیادی را از هر سو به این شهر فرا خوانده بود. شیخ طوسی نیز پای درس نابغه تشیع، شیخ مفید نشست و پنج سال افتخار شاگردی وی را داشت. حضور این جوان 23 ساله در درس رهبر دینی شیعیان، در کنار شاگردان برازنده ای چون سید مرتضی، برادر نابغه اش سیدرضی، نجاشی، ابوالفتح کراجکی که همه در شمار بزرگان و نام آوران جهان تشیع به شمار می روند، خود گواه صادقی بر عظمت علمی و جایگاه منحصر به فرد آن بزرگ مردِ دانش گستر است.

مجتهد جوان

مطالعه زندگی سراسر نور شیخ طوسی، درس ها و نکته های بسیاری به انسان می آموزد؛ چرا که او در مسیر حیات انسانی نشانه هدایت و پرچم دار علم و تقوا و تلاش و به سان مشعل روشنی بخش است. شیخ طوسی مرزبان سخت کوشی است که در دوران جوانی به درجه اجتهاد رسید و کتاب تهذیب الاحکام را که از کتب معروف و مورد توجه شیعه است، در این دوره و با پیشنهاد استاد اندیشمند خود، شیخ مفید نوشت. این کتاب شاهد صادقی بر اجتهاد و تبحّر دانشمند بلندآوازه طوس در زمینه های مختلف فقه، اصول و رجال است. وی این اثر ارزشمند را در حالی نوشت که هنوز از سن او بیش از سی سال نگذشته بود.

تدوین کننده اساس نامه مکتب تشیّع

شیخ طوسی از بزرگ مردان نامور جهان تشیع به شمار می رود؛ اندیشمندی که به سان خورشید درخشید و در طول سالیان درازی که رهبری شیعیان را بر عهده داشت، خدمات شایانی به جهان تشیع کرد. از دیدگاه بسیاری از پژوهشگران، شیخ طوسی تدوین کننده اساس نامه مکتب پویا و پرافتخار تشیع در فرهنگ و تمدن اسلامی به شمار می رود. علامه حلی در این زمینه چنین می گوید: «شیخ طوسی پیشوای دانشمندان شیعه و رئیس طایفه امامیه... صاحب نظر در علوم اخبار، رجال، فقه، اصول، کلام و ادب بوده است. همه فضیلت ها منسوب به اوست و در تمامی فنون اسلام کتاب نوشته است. اوست که عقاید شیعه را در اصول و فروع آن دسته بندی و اصلاح کرد».

ویژگی اخلاقی

مهم ترین ویژگی شخصیت اخلاقی و اندیشمند جهان تشیع، شیخ طوسی، خلوص و تقوا بود. نه تنها تحلیل های فکری ویژه ای در مورد تقوا و معنویت داشت، که تار و پود وجودش با این خصوصیت تنیده شده بود. همین ویژگی، به او صفا و معنویتی خاص بخشیده بود و تزکیه نفس از او شخصیتی محبوب همگان ساخته بود؛ به گونه ای که همه به پیشوای مذهبی خویش عشق می ورزیدند و به توصیه و اندرزهای وی به طور کامل گوش می دادند و عمل می کردند.

نور عشق و ایمان

شیخ طوسی از بزرگ مردانی بود که با وجود پربرکتش، صفای باطنش، صداقت گفتارش و دستان پرعاطفه و گرمش، به قلب ها گرمی می بخشید و نیروی پایداری و معنویت به جان ها عطا می کرد. او به حق سرچشمه ایمان و جلوه ای از مردانگی و تقوای الهی بود. در سیمای نورانی اش نور عشق و ایمان خانه داشت و در نیایش های شبانه اش با حضرت حق، روح تعبد و پاکی جلوه گر بود. او فقیه روشنی بود که با تمام وجود در راه بیداری شیعیان آن زمان سخت می کوشید. او بزرگ مردی است که در کلام استوار و اطمینان بخش و پرمعنویتش، امید به زندگی توأم با طهارت نفس را به همگان می آموخت. روحش شاد و یادش زینت بخش محفل اندیشمندان مسلمان باد.

آثار جاودان

شیخ طوسی پس از آن که از زمزم قرآن و کوثر عترت سیراب شد و دم مسیحایی تقوا به او زندگی عزت آفرین بخشید، قدم در سنگر تحقیق نهاد و سلاح قلم به دست گرفت و مرزبان اندیشه و فرهنگ غنی تشیع سرخ علوی شد. این اندیشمند بزرگ، فقط به مسائل دینی و مذهبی می اندیشید و هدف نوشته هایش گسترش و حفظ فرهنگ هماره جاوید اسلام و تشیع بود. از این رو آثار ارزشمندی را در موضوعات مختلف تحت عناوینی چون تفسیر، حدیث، فقه، اصولِ فقه، کلام، رجال و فهرست، تاریخ و مقتل، پاسخ به مسائل شرعی و اعتقادی و دعا، از خویش به یادگار گذاشت. شمار آثار شیخ ـ اعم از کتاب و رساله ـ به 51 عنوان می رسد که گاه بعضی از این عناوین ده جلد کتاب قطور را در بر می گیرد.

بنیان گذار حوزه علمیه

شیخ طوسی، دوازده سالِ آخر عمر خویش، را با تلاش فراوان سپری کرد. او در این مدت به حوزه نجف رونق بسیار بخشید و اندیشمندان زیادی را به آنجا کشاند. نجف در آن زمان شهر نبود، حتی عنوان قریه هم نداشت. فقط به علت وجود بارگاه امیرمؤمنان تنها زایران بودند که بدان جا رفت وآمد داشتند. شیخ طوسی با تدریس و تحقیق در علوم اسلامی و جذب دانشمندان از نقاط مختلف، حوزه علمی جدیدی را در آنجا به وجود آورد و پایه های استوار این مرکز بزرگ را بنا گذاشت. به گونه ای که پس از گذشت هزار سال از آن تاریخ، هنوز اصالت علمی خود را حفظ کرده است و بر تارک تاریخ می درخشد. از این روی شیخ را باید مؤسس اولین دانشگاه تشیع دانست و با افتخار تمام از فداکاری ها و تلاش این فرزانه روزگار یاد کرد. رحمت بی منتهای حضرت حق ارزانی روح پاکش باد!

هجوم به خانه شیخ

در سال 447 ق طغرل بیک سلجوقی با سپاهی لجام گسیخته وارد بغداد شد و محله شیعه نشین شهر را مورد تاخت و تاز قرار داد و افزون بر به خاک وخون کشیدن مردم بی پناه، کتابخانه عظیم ابونصر شاپور بن اردشیر را به آتش کشید و حتی ده ها قرآن نفیس کتابخانه نیز از خشم دنیاطلبان سلجوقی در امان نماند. در این توطئه که تا سال 451 ق ادامه داشت، چندین بار کتاب خانه شخصی و دست نوشته های شیخ طوسی در کوچه های بغداد به آتش کشیده شد. در ماه صفر 449 ق به خانه شیخ هجوم بردند و هر آنچه از لوازم، کتاب ها و دفاتر در منزل او بود به میدان اصلی شهر آورده، آتش زدند.

بروز این حوادث ناگوار شیخ طوسی را بر آن داشت تا در پی حفظ میراث فرهنگی و نجات دانشمندان شیعه، هجرتی دیگر آغاز کند و راهی نجف شود.

پرورش شاگردان چیره دست

گذشته از آثار گران بها و ارزشمند علمی که از شیخ طوسی به یادگار مانده است، دانشمندان چیره دستی در حوزه درسی وی پرورش یافته اند. بر اساس نوشته گروهی از اندیشمندان شیعه، شاگردان شیخ بیش از سیصد دانشمند مجتهد بوده اند. هم چنین شاگردان شیخ تنها از میان شیعیان نبودند؛ بلکه بسیاری از دانشندان اهل تسنن در محضر وی زانوی ادب به زمین می زدند و وجود خود را از چشمه دانش شیخ شادابی می بخشیدند و از محضر وی بهره علمی می بردند.

مردی آسمانی

شیخ طوسی از ماندگارترین چهره های فقهی ـ اصولی جهان تشیع است. او تشنگان معرفت و عرفان مولای پرهیزگاران را که در مرقد او به چلّه نشسته بودند، به میهمانی در بوستان دانش علوی دعوت کرد و تحفه ای از اندیشه های علوی را به آنان تقدیم داشت. شیخ طوسی مردی بود آسمانی، با روحی به لطافت شبنم، دارای اندیشه ای به خروش اقیانوس و اراده خلل ناپذیر و پولادین. او موفق شد تا نجف را قبله آمال عاشقان علم و اندیشه سازد. در زمان وی حوزه علمیه نجف به رونق وصف ناپذیری دست یافت؛ چرا که وی مردی فقیه، مؤلفی زبردست، صاحب فکری بلند و ذهن دقیق بود. شیخ طوسی را در برخورداری از عدالت و فقاهت و بهره مندی از تیزهوشی و فضایل بسیار، کم نظیر شمرده اند.

غروب شیخ

شیخ طوسی این فرزانه روزگار سرانجام در شب 22 محرم سال 460 ق در 76 سالگی چشم از جهان فرو بست و روح پاکش به آسمان پرواز کرد. هزاران نفر بر جسم مطهرش نماز گزاردند و او را در خانه مسکونی اش در نجف دفن کردند. این خانه طبق وصیت شیخ تبدیل به مسجد شد و هم اکنون در سمت شمال بقعه علوی به نام مسجد طوسی معروف است.

سرو بی خزان

سلام بر روح باعظمت شیخ طوسی؛ بزرگ مردی که عصاره عبادت و زهد و وَرَع بود؛ فقیهی که خورشید فروزان منظومه فقاهت بود. سلام بر مردی که سرمشق حیات با عزت تشیع بود و با رفتنش شیعیان را در عزای آفتاب نشاند. آری با یاد شیخ طوسی آن سرو بی خزان است که می توانیم در سایه اش به آرامش برسیم و از آفتاب بسراییم.

------------------------

این طامس آثار الزیغ و و الأهواء ؟

(کجاست محو کننده جای پای گمراهی و هواپرستی؟)